Potencje Q w umiarkowanych i ciężkich zaburzeniach depresyjnych w porównaniu z fluoksetyną

Homeopatia w depresjach

Potencje Q w umiarkowanych do ciężkich depresjach w porównaniu z fluoksetyną: badanie podwójnie ślepe

U. C. Adler, N. M. P. Paiva, A. T. Cesar, M. S. Adler, A. Molina, A. E. Padula i H. M. Calil z Wydziału Medycyny, São Paulo, Brazylia.

Globulki versus tabletki

Przegląd
Homeopatia jest stosowana w medycynie zarówno jako terapia uzupełniająca, jak i integracyjna w leczeniu depresji. Celem tego badania było zbadanie nie gorszości i tolerancji indywidualnie przepisanych leków homeopatycznych w potencjach Q w ostrej depresji; jako aktywne środki kontrolne zastosowano fluoksetynę.
91 ambulatoryjnych pacjentów z umiarkowaną do ciężką depresją zostało poinstruowanych, aby przyjmować indywidualnie przepisany lek homeopatyczny lub fluoksetynę 20 mg dziennie (do 40 mg dziennie) przez okres prospektywnego, 8-tygodniowego, jednocentrowego, podwójnie ślepego, randomizowanego badania podwójnego placebo (double-dummy).

Głównym wskaźnikiem skuteczności była zmiana średniej w teście depresji Montgomery i Åsberga (MADRS).
Wtórne wskaźniki skuteczności obejmowały odpowiedź na leczenie oraz remisję depresji. Badanie wykazało nie gorszość homeopatii. Nie stwierdzono istotnych różnic między grupami pod względem odpowiedzi na leczenie ani częstości remisji.
Tolerancja: Nie było istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych, chociaż wyższy odsetek pacjentów leczonych fluoksetyną zgłaszał uciążliwe działania niepożądane; ponadto tendencja do przerwania leczenia z powodu działań niepożądanych była wyższa w grupie fluoksetyny.
To badanie ilustruje wykonalność randomizowanych, kontrolowanych, podwójnie ślepych prób z lekami homeopatycznymi w leczeniu depresji i wykazuje nie gorszość indywidualnie przepisywanych potencji Q w porównaniu z fluoksetyną w leczeniu ostrej fazy ambulatoryjnych pacjentów z umiarkowaną do ciężką depresją.

Wprowadzenie
Według brazylijskiego badania zdrowia z 2003 roku depresja była najczęstszą chorobą przewlekłą w badanej populacji (19,2%), obejmującą choroby takie jak astma, zapalenie stawów, dławica piersiowa i cukrzyca.

W leczeniu depresji za pomocą leków przeciwdepresyjnych nadal istnieje wiele niedoskonałości dotyczących skuteczności, działań niepożądanych, niestosowania się do zaleceń terapeutycznych lub opóźnionej odpowiedzi.

Niezaspokojone potrzeby, których nie potrafiło zaspokoić leczenie konwencjonalne, mogą skłaniać pacjentów do poszukiwania alternatyw: depresja jest jednym z głównych powodów korzystania z medycyny komplementarnej i medycyny integracyjnej (CIM) w USA, chociaż skuteczność CIM w tej chorobie nie została jeszcze ostatecznie udowodniona.
Homeopatia jest metodą terapeutyczną integracyjną, stosowaną również w leczeniu depresji, i w Brazylii jest uznawana jako kierunek medyczny. Klasyczne leczenie homeopatyczne jest dostosowane indywidualnie do pacjenta. Lek homeopatyczny dobiera się indywidualnie zgodnie z podobieństwem do obrazu chorobowego i objawów pacjenta. Celem terapii homeopatycznej jest stabilizacja organizmu wobec fizycznych i psychicznych zaburzeń wywołanych chorobą.
Dawki minimalne stosowane w homeopatii wpływają na procesy fizyczne dzięki metodzie potencjonowania opracowanej przez Hahnemanna także w sensie fizycznym: termoluminescencja emitowana przez bardzo wysokie rozcieńczenia (potencje) chlorku litu i chlorku sodu pozostaje specyficzna dla początkowo rozpuszczonych soli - mimo ich rozcieńczenia poniżej liczby Avogadra.
Stosując potencjonowane leki homeopatyczne w niezwykle małych dawkach, Hahnemann dążył do szybkiego, łagodnego i trwałego przywrócenia zdrowia; uważał, że osiągnie to łatwiej dzięki swojej ostatniej metodzie potencjonowania, pięćdziesięciotysięcznemu rozcieńczeniu (siły Q lub LM), w którym substancja jest rozcieńczana 50 000-krotnie przy każdym etapie potencjonowania. Instrukcja Hahnemanna dotycząca wytwarzania i używania tych potencje jest publikacją pośmiertną (6. wydanie Organonu) i przez wiele ostatnich dekad była w dużej mierze nieznana również w kręgach homeopatycznych.
Nie ma kontrolowanych badań nad zastosowaniem potencji Q w depresji. Dlatego stosowanie homeopatii, mimo jej znanego zastosowania w terapii depresji, było dotąd ograniczone z powodu braku wysokiej jakości badań klinicznych. Ostatnio potencje Q były jednak badane w randomizowanych, kontrolowanych próbach i wykazano ich działanie terapeutyczne w fibromialgii i w zespole nadpobudliwości z deficytem uwagi (ADHD) w porównaniu z placebo.

Pacjenci
Pacjenci byli kierowani do Poradni Homeopatii i Depresji w Jundiaí (São Paulo, Brazylia) z rozpoznaną formą depresji (pojedyncze lub nawracające epizody depresyjne) i po przeprowadzeniu wywiadu klinicznego zakwalifikowano ich do badania. Warunkiem uczestnictwa była także zdolność i chęć współpracy.

Kryteria wykluczenia obejmowały: psychozę, manię, hipomanię lub inne zaburzenia takie jak ataki paniki, zaburzenia osobowości, nadużywanie alkoholu lub narkotyków do roku przed badaniem, stosowanie leków przeciwdepresyjnych do 30 dni przed badaniem, ciążę lub karmienie piersią, wiek <18 lat, MADRS <15, próby samobójcze (chociaż są to objawy depresyjne, są też standardowymi kryteriami wykluczenia w badaniach klinicznych nad depresją).
91 pacjentów badano w okresie od lutego 2006 do września 2008 roku.

Etyka
Każdy uczestnik był poinformowany o badaniu i złożył pisemną zgodę. Badanie zostało zatwierdzone przez komisje etyczne FMJ i UNIFESP.

Projekt badania, zaślepienie i randomizacja
Badanie było prospektywne, randomizowane, podwójnie ślepe, double-dummy z fluoksetyną jako aktywnym lekiem kontrolnym. Metoda double-dummy została zastosowana, ponieważ niemożliwe było, aby lek homeopatyczny (medyczne kulki) i kapsułki z fluoksetyną wyglądały identycznie; dlatego przygotowano placebo dla każdego środka.
Pacjenci przeszli wywiad homeopatyczny u prowadzącego badanie i otrzymali receptę na indywidualnie dobrany lek homeopatyczny oraz na fluoksetynę. Farmaceuta dostarczał albo homeopatię i placebo, albo fluoksetynę i placebo w losowej kolejności.
Tylko jeden z autorów i farmaceuta mieli dostęp do kodu tej randomizowanej sekwencji podczas trwania badania. Po ukończeniu przez każdego pacjenta 8-tygodniowego okresu badawczego farmaceuta poinformował prowadzącego badanie, czy pacjent otrzymywał homeopatię czy fluoksetynę (i odpowiadające placebo), nie ujawniając jednak kodu.

Leki stosowane w badaniu
Pacjenci otrzymywali jeden z następujących środków:
i. jedną kroplę przepisanej potencjowanej Q, trzy razy w tygodniu (poniedziałek, środa i piątek), rano przed śniadaniem lub
ii. twardą białą kapsułkę żelatynową zawierającą 20 mg chlorowodorku fluoksetyny, codziennie rano po śniadaniu.
dodatkowo przyjmowali swoje placebo.

Potencje Q były wytwarzane przez HN-CRISTIANO Pharma, Pinheiros, São Paulo. Dostarczano je w butelkach 30 ml z jedną kulką przepisanego leku w potencjach Q w 20 ml 30% roztworu alkoholu. Pacjenci zaczynali badanie od Q2 i przechodzili do wyższych sił: Q3, Q4 itd., zgodnie z zaleceniami medycznymi. Butelki placebo wypełniono tą samą ilością 30% alkoholu.
Kapsułki z fluoksetyną dostarczyła firma High Cost-Pharma z Jundiaí. Ponieważ kapsułki dostępne w lokalnym systemie zdrowia były żółto-zielone, lek został przepakowany przez innego farmaceutę do białych kapsułek, aby były porównywalne z placebo, które dostarczono w białych kapsułkach i zawierało celulozę, kaolin i talk.
Jeśli po 4 tygodniach leczenia nie stwierdzono odpowiedzi, pacjent otrzymywał w sposób zaślepiony:
i. 40 mg fluoksetyny dziennie lub dwie kapsułki placebo oraz
ii. nowe indywidualne przepisanie homeopatyczne lub roztwór placebo. Homeopata mógł zmieniać lek, potencję lub schemat dawkowania.

Pomiary
Poprawy oceniano za pomocą Montgomery-Åsberg Depression Rating Scale (w skrócie MADRS), którą przeprowadzał pracownik niezwiązany z grupami leczenia i wynikami („ślepo”).
Miara efektu to zmiana średnich wyników od początku leczenia do 4. i 8. tygodnia leczenia. W tym okresie mierzono odpowiedź i remisję.

Tolerancja oceniana była za pomocą skali działań niepożądanych Skandynawskiego Towarzystwa Psychofarmakologii; ocena również prowadzona była „ślepo”.

Badanie obejmowało pacjentów z umiarkowaną do ciężką depresją. Początkowo wybrano 284 osoby, 105 z nich spełniało kryteria wstępne, 14 nie przyszło na pierwszą wizytę. 91 pacjentów uczestniczyło w badaniu, a 55 z nich ukończyło 8-tygodniowy okres badawczy.
Prawie wszyscy uczestnicy badania byli kobietami (98%). Po jednym mężczyźnie przypisano losowo do każdej grupy. Stan cywilny (żonaty, kawaler, wdowiec, rozwiedziony) nie wydawał się mieć znaczenia.
Dwudziestu leków użyto do leczenia 48 pacjentów losowo przydzielonych do terapii homeopatycznej: Alumina, Anacardium orientale, Arsenicum album, Aurum foliatum, Barium carbonicum, Calcium carbonicum, Carbo animalis, Causticum, Graphites, Hepar sulfuris, Kalium carbonicum, Lycopodium clavatum, Natrum carbonicum, Natrum muriaticum, Mezereum, Phosphor, Sepia succus, Silicea, Sulfur i Zincum. Leki te dobrano zgodnie z instrukcjami Hahnemanna, tj. według charakterystycznych objawów, zasady podobieństwa itd.
W grupie fluoksetyny trzech pacjentów przyjmowało klonazepam (1–2,5 mg), a dwóch diazepam (5–10 mg). Jeden pacjent z grupy homeopatii przyjmował na początku badania klonazepam, a inny diazepam. Żaden z uczestników badania nie odbywał psychoterapii.

Analiza efektów
Fluoksetyna i homeopatia wykazały podobne wskaźniki odpowiedzi po 4. (63,9% i 65,8%) oraz 8. (odpowiednio 84,6% i 82,8%) tygodniu leczenia. Pod względem remisji również nie zaobserwowano istotnych różnic między obiema formami terapii (47,2% i 55,3% po 4. tygodniu oraz odpowiednio 76,9% i 72,4% po 8. tygodniu leczenia).
Tolerancja
Nie stwierdzono również istotnych różnic dotyczących działań niepożądanych, chociaż wyższy odsetek pacjentów leczonych fluoksetyną (21,4%) zgłaszał działania niepożądane niż pacjentów z grupy homeopatii (10,7%).

Dyskusja
W tym badaniu ambulatoryjni pacjenci z depresją zostali losowo przydzieleni w badaniu podwójnie ślepym do leczenia indywidualnie przepisanymi potencjami Q lub fluoksetyną. Analiza wykazała, że potencje Q nie były gorsze w porównaniu z fluoksetyną.

Jest to pierwsza kontrolowana, randomizowana próba podwójnie ślepa z odpowiednią liczbą pacjentów, która umożliwia wyciągnięcie wniosków na temat leczenia homeopatycznego depresji według obecnego stanu wiedzy.

Wydaje się, że dotychczas przeprowadzono tylko dwa inne badania badające zastosowanie homeopatii w depresji: jedno o niskiej jakości metodologicznej (niezaślepione) i drugie z zbyt małą liczbą uczestników: wzięło w nim udział jedenaście osób, a tylko trzy ukończyły badanie.
Niniejsze badanie nie rekrutowało ochotników z ogłoszeń i nie zostało zaprojektowane przez zwolenników medycyny alternatywnej; uczestnicy to pacjenci kliniki Homeopatii i Depresji w Jundiaí szukający pomocy. Dominacja kobiet wynika prawdopodobnie z relatywnie niższego korzystania z usług zdrowotnych przez brazylijskich mężczyzn.
Konieczność indywidualnych recept w klasycznej homeopatii była dotąd przez doświadczonych badaczy uważana za przeszkodę dla badań podwójnie ślepych. W rzeczywistości takie badanie dowodzi nie tylko działania homeopatii, ale także umiejętności homeopaty przy doborze i stosowaniu swoich środków.
Nie było znaczących różnic między odpowiedzią i remisją w obu grupach leczonych; można jednak postawić hipotezę, że sama porada homeopatyczna może być pozytywną interwencją terapeutyczną, działającą niezależnie lub synergistycznie z przepisanym lekiem.
Pacjenci leczeni fluoksetyną i homeopatią różnili się pod względem tolerancji, co — choć nieistotne statystycznie — jest interesujące: w grupie fluoksetyny zaobserwowano większą tendencję do przerwania leczenia z powodu nieprzyjemnych działań niepożądanych. Z drugiej strony więcej pacjentów z grupy homeopatii przerwało leczenie z powodu pogorszenia objawów depresyjnych. Możliwym wyjaśnieniem może być występowanie losowych różnic w małych próbach, albo że homeopatia nie była wystarczająco skuteczna w sytuacjach stresowych.
Brakuje danych na temat działania homeopatii jako środka zapobiegającego nawrotom depresji, ale wiadomo, że stresujące sytuacje życiowe mogą wywoływać nawroty depresji również u pacjentów leczonych konwencjonalnie.
Niniejsze badanie ma pewne ograniczenia, takie jak zależność od pojedynczego lekarza homeopaty, stosunkowo mała próba i krótki czas leczenia — okres ostrej fazy depresji.

Korespondencja:

--------------------------------------------------------------------------------------------------