Homeopatia w onkologii dziecięcej w Niemczech

Przedruk z: Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
Tom 2011, Article ID 867151

Autorzy: Alfred Längler (1), Claudia Spix(2), Friedrich Edelhäuser(3),  Genn Kameda(4), Peter Kaatsch(5),  Georg Seifert(6)

Treść badania

Homeopatia jest często stosowaną metodą leczenia w medycynie komplementarnej i alternatywnej (CAM).

© ak123 - Fotolia.com

186 (45,2%) z 367 użytkowników CAM leczono homeopatycznie. Średni czas trwania leczenia wynosił 601 dni dla HUs i 282 dni dla NHUs. Większość HUs otrzymywała recepty od praktyków medycyny naturalnej (56%; 29,4% wśród NHUs). HUs częściej komunikowali się ze swoimi lekarzami na temat stosowania CAM (77,7% versus 65,2%) i częściej polecali CAM innym niż NHUs (94% versus 85,6%). Homeopatia jest najczęściej używaną terapią CAM w onkologii pediatrycznej w Niemczech. HUs kontynuują swoje terapie znacznie dłużej niż NHUs. Większość rodzin, które stosowały homeopatię przed rozpoznaniem raka u swojego dziecka, stosowała homeopatię także w leczeniu raka dziecka. W porównaniu z innymi metodami CAM satysfakcja pacjentów z homeopatii wydaje się być bardzo wysoka.

1. Wprowadzenie

Medycyna komplementarna i alternatywna (CAM) jest często stosowana w leczeniu chorób ostrych i przewlekłych zarówno w Niemczech, jak i na całym świecie. Dotyczy to w równym stopniu dorosłych i dzieci. Z 1595 uczestniczącymi rodzicami nasze badanie jest obecnie największym tego typu badaniem w literaturze międzynarodowej. 35% z 1063 pacjentów, których rodzice wzięli udział w badaniu, stosowało CAM. Wcześniejsze doświadczenia z CAM, zła prognoza i wyższy status społeczny wpływały na prawdopodobieństwo stosowania CAM (w kolejności ich ważności). Pomimo kontrowersji wokół homeopatii zakładamy rosnącą liczbę użytkowników homeopatii w onkologii pediatrycznej. Dlatego profile użytkowników homeopatii w tym obszarze budzą duże zainteresowanie. Do tej pory nie opublikowano badań dotyczących stosowania homeopatii w onkologii pediatrycznej. Z nielicznymi wyjątkami środki homeopatyczne w onkologii pediatrycznej były stosowane jedynie jako uzupełnienie medycyny konwencjonalnej. Homeopatia jest przepisywana zarówno przez lekarzy, jak i przez praktyków medycyny naturalnej, a także stosowana jako samoleczenie. Homeopatia odgrywa w wielu wysoko rozwiniętych krajach równie istotną rolę jak w innych krajach, np. w Indiach.

2. Pacjenci i metody

Anonimowa ankieta wysłana pocztą do rodziców została przeprowadzona w 2004 roku we współpracy z Niemieckim Rejestrem Nowotworów Dziecięcych (GCCR). Co najmniej 95% wszystkich przypadków nowotworów u dzieci w Niemczech jest zarejestrowanych w GCCR. Populacja badania obejmowała wszystkich rodziców w Niemczech, którzy mieli dziecko (w wieku poniżej 15 lat), u którego w 2001 roku zdiagnozowano raka i które zostało systematycznie zarejestrowane przez GCCR. Kryteria wykluczenia obejmowały zgon w ciągu pierwszych 8 tygodni od rozpoznania oraz rozwój drugiego raka. Ankieta została przeprowadzona w porozumieniu ze wszystkimi niemieckimi szpitalami, które leczyły dzieci z białaczką i rakiem w 2001 roku, oraz z GCCR. Kwestionariusz zawierał alfabetyczną listę 69 możliwych terapii i zabiegów CAM, wśród których znajdowała się homeopatia. Użytkownicy CAM, którzy wskazali tę kategorię, zostali oznaczeni jako użytkownicy homeopatii (HUs) i porównani z użytkownikami nie-homeopatii (NHUs) (tj. użytkownikami innych metod medycyny alternatywnej, ale nie homeopatii). Wszyscy pacjenci otrzymali terapię konwencjonalną oraz wskazane terapie uzupełniające. Badanie zostało zatwierdzone przez komisję etyczną Uniwersytetu Witten / Herdecke w Niemczech i przeprowadzone zgodnie z Deklaracją Helsińską Światowego Stowarzyszenia Medycznego.

3. Analiza statystyczna

To nie jest badanie analityczne; prowadzi zatem przede wszystkim do znaczących statystyk, to znaczy przedstawia procenty w odniesieniu do zebranych danych                               

Tabela 1: „Najważniejsze” metody leczenia CAM z perspektywy użytkowników. Wykazano tylko metody leczenia, które zostały wymienione przez użytkowników CAM co najmniej 10 razy (możliwe wielokrotne odpowiedzi).

4. Wyniki

4.1. Zastosowanie CAM
Z 1063 rodzin, które odpowiedziały, 367 (35%) podało, że stosowało CAM podczas choroby ich dziecka. Z tych 367 użytkowników CAM, 166 (45,2%) zgłosiło, że ich dziecko przyjmowało leki homeopatyczne. Była to największa liczebnie grupa użytkowników CAM. Na pytanie, która terapia CAM była dla nich „najważniejsza”, 137 (37,3%) wszystkich użytkowników CAM odpowiedziało, że priorytet miały u nich leki homeopatyczne.

Średni czas stosowania leków homeopatycznych wynosił 601 dni. Średni czas stosowania wszystkich innych terapii CAM wynosił 282 dni. W wielu przypadkach terapia nadal trwała w chwili badania.
 

Nie zaobserwowano szczególnej koncentracji użytkowników homeopatii w określonych grupach diagnostycznych. Ogółem 396 (37,3%) respondentów miało wcześniejsze doświadczenia z CAM, najczęściej z homeopatią: 127 z 166 (76,5%); 38 (22,9%) użytkowników homeopatii nie miało wcześniejszych doświadczeń z CAM. Odsetek HUs o wysokim statusie społecznym był mniej więcej taki sam jak w grupie NHUs (52% wobec 47,6%).

4.2. Okoliczności towarzyszące stosowaniu CAM

Porównanie między HUs i NHUs pod względem powodów stosowania CAM wykazało, że kategorie

- „dla stabilizacji fizycznej” (77,7% versus 63,2%),
- „aby poprawić układ odpornościowy” (72,3% versus 61,2%),
- „aby poprawić tolerancję leczenia konwencjonalnego” (58,4% versus 39,3%), oraz
- „do detoksykacji” (42,2% versus 19,9%) były wyraźnie częściej wymieniane przez HUs.
Jedyną kategorią wymienianą częściej przez NHUs niż przez HUs była
- „dla relaksu” (21,4% versus 12,7%).

Praktycy medycyny naturalnej odgrywali u HUs wyraźnie większą rolę niż lekarze leczący. W zdecydowanej większości przypadków HUs otrzymywali swoje przepisy od praktyków medycyny naturalnej (56% versus 29,4% wśród NHUs). Samoleczenie odgrywa mniejszą rolę u HUs niż u NHUs (13,8% versus 23,4%). To samo dotyczy wpływu otoczenia społecznego (28,9% versus 42,3%).

W większości przypadków CAM stosowano jednocześnie z leczeniem konwencjonalnym prowadzonym przez onkologa pediatrycznego. 14% użytkowników rozpoczęło leczenie CAM dopiero po zakończeniu terapii konwencjonalnej.

4.3. Komunikacja

Odsetek rodzin, które rozmawiały ze swoimi lekarzami o stosowaniu CAM u ich dziecka, był wśród HUs szczególnie wysoki (77,7%) w porównaniu z około dwoma trzecimi w grupie NHUs (65,2%).
W odniesieniu do odpowiedzi lekarzy („zarekomendowano”, „przyjęto do wiadomości”, „odradzono” i „nie wiem”) występowały istotne różnice.
7,3% grupy HU zgłasza, że lekarze kliniczni, do których się zwracali, rekomendowali stosowanie CAM - w porównaniu z 17,3% w grupie NHU. 72,7% lekarzy klinicznych pacjentów HUs przyjęło do wiadomości bez komentarza fakt, że ich pacjenci jednocześnie stosowali CAM - w porównaniu z 55,5% lekarzy pacjentów NHUs. 20% lekarzy klinicznych HUs wypowiedziało się przeciw terapii CAM - w porównaniu z 27,3% w grupie NHUs. W odniesieniu do pediatrów i lekarzy rodzinnych nie odnotowano zauważalnej różnicy w reakcjach między HUs a NHUs.

4.4. Nadzieja i rzeczywistość

Nie zaobserwowano istotnej różnicy między obiema grupami w kwestii ich podstawowego przekonania o skuteczności CAM. Przed rozpoczęciem leczenia 68% HUs i 59,2% NHUs było „zupełnie pewnych” lub „raczej pewnych”, że CAM będzie miało pozytywny wpływ na chorobę ich dziecka. Jednak odsetek „wątpiących” był wyższy w grupie NHU (31,8% versus 21,1%). W grupie HU nie zaobserwowano istotnych różnic między oczekiwaniami rodziców a faktycznym wpływem homeopatii na chorobę ich dziecka.
Zasadniczo pozytywne nastawienie wszystkich użytkowników CAM odzwierciedla się w gotowości rodziców do polecenia innym rodzicom w podobnej sytuacji stosowania CAM: 89,4% wszystkich użytkowników CAM zrobiłoby to (94% HUs, 85,6% NHUs).

5. Dyskusja

Prezentowane dane pochodzą z największego i pierwszego badania opartego na populacji dotyczącego rozpowszechnienia CAM w onkologii pediatrycznej.

Ważnym czynnikiem wpływającym na prawdopodobieństwo korzystania z CAM w onkologii dziecięcej są wcześniejsze doświadczenia z CAM w rodzinie zanim dziecko zachorowało na raka.
Duży odsetek HUs (77,7%) rozmawiał ze swoim lekarzem (lekarzem rodzinnym, pediatrą, onkologiem dziecięcym) o stosowaniu leków homeopatycznych.

Nasze dane nie wykazują zależności pomiędzy stosowaniem homeopatii a wyższym statusem społecznym.
Biorąc pod uwagę zasadniczo pozytywne oczekiwania użytkowników CAM, wysoki odsetek rodziców, którzy poleciliby CAM innym rodzicom w podobnej sytuacji, nie jest zaskakujący. Nasze dane pokazują również, że HUs znacznie dłużej „trzymają się” terapii homeopatycznej niż pacjenci stosujący inne terapie CAM. Do wysokiego stopnia satysfakcji HUs może również przyczyniać się fakt, że homeopaci poświęcają swoim pacjentom więcej czasu i uwagi. Wywiad homeopatyczny trwa około 1-2 godzin.

W jakościowym badaniu porównawczym homeopatów i lekarzy konwencjonalnych stwierdzono, że rodzice odbierają leczenie u homeopaty jako bardziej holistyczne w porównaniu z podejściem opartym na objawach stosowanym przez lekarza konwencjonalnego. Dotyczy to również HUs w tej ankiecie, nawet jeśli większość przepisujących terapeutów stanowili praktycy medycyny naturalnej. Dane z tej ankiety nie pozwalają wyciągać wniosków na temat skuteczności leczenia, występowania działań niepożądanych ani interakcji z lekami homeopatycznymi. W klinicznym badaniu podwójnie zaślepionym przeprowadzonym przez Paris i wsp. pacjenci w obu grupach (verum i placebo) byli przekonani o skuteczności homeopatii zarówno przed, jak i po leczeniu.
Niemniej jednak analiza wykazała, że leczenie homeopatyczne było równie nieskuteczne jak placebo. Z jednej strony badania pokazują, że pacjenci od początku są przekonani o skuteczności homeopatii. Wydaje się, że jest to kwestia długoterminowa i należy ją uwzględnić metodologicznie. Z drugiej strony - pod warunkiem, że terapia ogólnie odniosła sukces - subiektywna ocena rodziców wskazuje, że przypisują oni terapeutycznemu uzupełnieniu homeopatycznemu odczuwalne korzyści. Czy ma to związek z rzeczywistym efektem terapeutycznym, czy psychologicznym, na przykład z „odpowiedzią na bodziec” lub efektem placebo, nie jest jeszcze znane, ponieważ zastosowane w tym badaniu metody nie pozwalają na rozróżnienie tych efektów.

6. Ograniczenia

Ponieważ stosunkowo duży odsetek badanych rodzin stosuje medycynę antropozoficzną (AM) dodatkowo do homeopatii, częstość stosowania homeopatii w onkologii pediatrycznej w Niemczech mogła być w tym badaniu nieznacznie nadreprezentowana. Dla laików często trudno jest rozróżnić AM i homeopatię, ponieważ obie stosują leki potencjonowane.

7. Wnioski

Homeopatia jest najczęściej stosowaną terapią uzupełniającą w onkologii pediatrycznej w Niemczech. Większość użytkowników homeopatii stosowała już środki homeopatyczne przed zachorowaniem ich dziecka na raka i poleciłaby homeopatię innym w podobnej sytuacji.

To badanie zostało wsparte stypendium Niemieckiej Fundacji na Rzecz Walki z Rakiem Dzieci (Deutsche Kinderkrebsstiftung) w Bonn. Alfred Lägler jest wspierany przez stypendium badawcze Fundacji Software AG. Źródła finansowania nie miały wpływu na planowanie badania, analizę danych ani proces publikacji.

*****************************************************************************

(1) Oddział Pediatrii, Szpital Miejski Herdecke (Gemeinschaftskrankenhaus Herdecke), Gerhard-Kienle-Weg 4, 58313 Herdecke, Niemcy; Uniwersytet Witten/Herdecke, Witten, Niemcy

(2) Niemiecki Rejestr Nowotworów Dziecięcych (GCCR), Instytut Biometrii Medycznej, Epidemiologii i Informatyki (IMBEI), Uniwersytet w Moguncji (Mainz), Niemcy

(3) Uniwersytet Witten/Herdecke, Witten, Niemcy

(4) Oddział Pediatrii, Szpital Miejski Herdecke, Gerhard-Kienle-Weg 4, 58313 Herdecke, Niemcy

(5) Niemiecki Rejestr Nowotworów Dziecięcych (GCCR), Instytut Biometrii Medycznej, Epidemiologii i Informatyki (IMBEI), Uniwersytet w Moguncji, Niemcy

(6) Oddział Onkologii i Hematologii Dziecięcej, Otto Heubner Zentrum für Kinder- und Jugend-Medizin, Charité - Uniwersytecka Klinika w Berlinie, Niemcy